Ułani w Blachowni. Historia Pułku 4 Ułanów Zaniemeńskich

Początku historii pułku można doszukiwać się w Epoce Napoleońskiej, gdzie w 1813 roku rozkazem generała Henryka Dąbrowskiego następuje sformowanie Pułku 4 Ułanów. Nazewnictwo, numeracja oraz błękitne barwy stroju i proporców u lanc zostało ustalone w czasach Królestwa Polskiego, obowiązywało w Powstaniu Listopadowym, a następnie zostało zaakceptowane przez Marszałka Józefa Piłsudskiego już w 1939 roku.

Podczas Powstania Listopadowego Pułk brał udział w walkach w ramach dywizji generała Józefa Chłopickiego. Jego zadaniem była obrona granic Królestwa, pełnił również funkcje patrolowe. Pułki ułańskie wraz z piechotą brały udział w bitwie pod Stoczkiem, a 3 szwadron brał udział nawet w szarży pod Kłuszynem. Pułk 4 uczestniczył również w wyprawie na Wołyń.

Niestety, jak wiadomo powstania upadły, a Państwo Polskie wraz z Wojskiem Polskim zaczęło się odradzać po I Wojnie Światowej, po ponad 100-letniej niewoli. Został odtworzony również Pułk Ułanów. Stało się to 4 listopada, gdy dekretem Rady Regencyjnej rozpoczęto formowanie 4. Pułku Ułanów. Pułk ten został utworzony w I Korpusie Wschodnim generała Dowbór-Muśnickiego. Dowódcą Pułku został płk Stanisław Rawicz-Dziewulski. Pierwszy rozkaz Dziewulski wydał 7 listopada 1918 roku i został on skierowany do ułanów pułku, w którym powiadomił o swojej nominacji oraz miejscu formowania szwadronów w Łomży, Mławie, Płocku i Włocławku. W rozkazie przypomniał również, że są w prostej linii spadkobiercami starego Pułku z 1831 roku.

Między 10 a 15 listopada szwadrony miały zaledwie po kilkunastu ochotników bez broni, mundurów i ekwipunku. Przez kilka tygodni trwała rekrutacja, szkolenie ochotników i uzupełnianie zasobów broni, często stanowiącej prywatną własność poborowych.

Pierwszy chrzest bojowy 1-go szwadronu miał miejsce w obronie Lwowa. Walki trwały od stycznia do maja 1919 roku. W lutym 1920 pułk wchodził w skład  Grupy Zaniemeńskiej, a w związku z tym musiał kilkukrotnie przeprawiać się przez rzekę Niemen, dzięki temu otrzymał nazwę Ułanów Zaniemeńskich.

Pułk brał również udział w działaniach obronnych w czasie napaści Niemców na Polskę w 1939 roku. Mobilizacja zakończyła się 3 września, pierwsze poważne starcie z Niemcami nastąpiło 8 września pod Maciejowicami. Pułk złożył broń 27 września w Medyce.

Pułk otrzymał sztandar w 1922 roku z rąk Marszałka Piłsudskiego. Miał własne żurawiejki, czyli krótkie, najczęściej dwuwierszowe utwory, przeplecione czarnym humorem  i ironią. Najbardziej znaną jest:

Dzieci Marsa i Wenery
To ułanów jest pułk cztery.
Lance do boju, szable w dłoń,
Bolszewika goń, goń, goń.

Historia Pułku została przedstawiona w wielkim skrócie, a więcej informacji można znaleźć w źródłach wymienionych na końcu artykułu lub na stronie www.czwarty.com.

Tradycje Pułku kultywuje 4. Małopolska Drużyna Kawalerii Harcerskiej z Blachowni, która w 1983 roku przyjęła imię Pułku 4 Ułanów Zaniemeńskich, dzięki staraniom Zygmunta Kandory, który jest wnukiem Ułana Zaniemeńskiego.

7 lipca ułani zawitali do Blachowni, a okazją do tego było 100-lecie odzyskania przez Polskę Niepodległości, 100-lecie odtworzenia Pułku oraz 4 Małopolskiej Drużyny Harcerskiej Kawalerii w Blachowni.

Święto Pułku rozpoczęła msza św. o godz. 10:00 w kościele pw. Matki Bożej Królowej Korony Polskiej. O 11:00 odbył się przemarsz kolumny pod pomnik, gdzie złożono wieńce. O 16:00 odbędzie się festyn kawaleryjski, w którym można było oglądać pokazy konne, były także atrakcje dla dzieci i dorosłych.

 

Źródła:

  • Zygmunt Kandora, Gawędy ułańskiej sakwy, 2008
  • Stefan Bayer, 4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich, 1929
  • Jerzy Brzozowski, Historia 4. Pułku Ułanów Zaniemeńskich, 2001